İslami cemaatler sivil toplum kuruluşu sayılır mı?

13.12.2008 Vatan

TÜRKİYE’DE İSLAM VE DEMOKRASİ/4
 
“Sivil toplum” kavramı 1980’li yılların başında başta Murat Belge olmak üzere bir grup sol entelektüel tarafından kültür hayatımıza sokuldu. Aynı yıllarda İslami hareketin de, hayatın bütün alanlarında yükselişine tanık olduk. Nihayet öne çıkan İslamcılar, doğal olarak dönemin en kullanışlı ve prestijli kavramı olan “sivil toplum”a da sahip çıktılar. Bunun hiçbir sakıncası yok, fakat bazı dini cemaatlerin kendilerini birer “sivil toplum kuruluşu” (STK) olarak lanse etmeleri; daha da ileri giderek, Türkiye’de sivil toplumun ana öğesi olarak dindarları ve onların oluşturdukları dernek, vakıf ve cemaatleri göstermeleri üzerine durup tartışmak gerekiyor.
Öncelikle “sivil” kavramının yanlış veya eksik kullanımını ele alalım. Bizde genellikle “sivil” denilince, “askeri olmayan” veya “doğrudan devlete bağlı olmayan” anlaşılıyor ki, bu özellikler gerekli olmakla birlikte asla yeterli değildir. Örneğin ticaret ve sanayi odaları, barolar, sendikalar, TÜSİAD, MÜSİAD gibi dernekler de dahil diğer tüm meslek kuruluşları da, bazılarının ileri sürdüğü gibi birer STK olarak görülemezler. Bunlar belli grupların çıkarlarını gözetmek ve kendi aralardındaki dayanışmayı güçlendirmek için kurulmuş, devletten bağımsız ama sürekli olarak onunla ilişkide olma durumundaki örgütlenmelerdir; birer “baskı grubu”durlar.
 
Başkaları için çalışma
 
Bu kuruluşlar, özlerinde diğerkâmlık (İng: altruism, Fransızca altruisme) olmadığı için, yani başkalarının yararını kendi yaraları kadar, hatta sıklıkla ondan daha fazla gözetmedikleri için birer STK sayılmazlar. Buna karşılık hiçbir maddi veya manevi kişisel çıkar gözetmeksizin; hatta kendi imkanlarından fedakârlık yaparak yoksullar, mahrumlar, hastalara yardım etmek; veya insan hakları, çevre, adalet gibi değerleri korumak ve güçlendirmek için çalışanların oluşturdukları kuruluşlar birer STK’dır.
Kuşkusuz ulvi amaçlar için çalışıyor görünüp insanların iyiniyetlerini, merhamet duygularını sömüren kişi ve kuruluşlar da mevcut. Öte yandan birer STK görünümünde olup örtülü bir şekilde bazı devletler, şirketler ya da baskı grupları tarafından finanse edilen ve bu yapıların nüfuzlarını geliştirmede birer enstrüman olan kuruluşlar da vardır.
Son olarak: Özellikle komünist bloğun çokmesi ve hemen ardından yaşanan kürselleşmeyle birlikte “hükümet dışı kuruluşlar”ın sayı, etki ve önemleri öyle arttı ki, bu başlıbaşına bir “business” haline geldi, sektörleşti. Günümüzde o kadar çok sayıda ve iyi imkanlarla profesyonel kadrolar istihdam ediyorlar ki bu tür kuruluşların bütçelerinin yüklü bir bölümü işletme masraflarına ayrılıyor.
 
Cemaatlerin dönüşümü
 
Bu uzun girişten sonra İslami cemaatlerin ve onların denetimindeki vakıf ya da derneklerin birer STK olup olmadığı sorusuna dönebiliriz. Cevabım çok açık ve net: Hayır değiller.
Doğrudur, İslam dünyasının birçok köşesinde olduğu gibi Türkiye’de de İslami kuruluşlar, sosyal devletin boşluğunu çok iyi değerlendirip eğitim, sağlık gibi alanlara giriyor; yoksul öğrencilere burs, pansiyon, dersane imkanı sunuyor, mahrumiyet bölgelerinde insanları karşılıksız tedavi ediyor, onlara yiyecek, yakacak vs. dağıtıyorlar.
Ama tüm bu yardımların sadece “Allah rızası” için dağıtıldığı asla söylenemez. Bunlar aynı zamanda, cemaatlerin varlıklarını daha da güçlenerek sürdürmeleri için gerekli olan faaliyetlerdir.
Örneğin kendilerine okuma yardımı yapılan gençlerin herbiri potansiyel cemaat üyesi olarak görülür ve öyle yetiştirilir. Kafalarının çelinmemesi için cemaatin izin verdiği yayınlardan başkalarının okunması, izlenmesine izin verilmez; yasaklara uymayanlar da hemen dışlanır.
Ne var ki Türkiye’nin son yıllarda her şeye rağmen daha demokratik, özgür ve açık bir ülke olmasından cemaatler de doğrudan etkileniyor. Hiçbir cemaat kendi kabuğu içinde kalamıyor. Ne kadar direnmek isterse istesin değişip dönüşüyor. Özellikle yeni kuşakların içlerinde yer aldıkları cemaatlerin geleneksel yapısını epey zorladıklarını duyuyor ve görüyorum.   



Destek olmak ister misiniz?
Doğru haber, özgün ve özgür yorum ihtiyacı
Bugün dünyada gazeteciler birer aktivist olmaya zorlanıyor. Bu durum, kutuplaşmanın alabildiğine keskin olduğu Türkiye'de daha fazla karşımıza çıkıyor. Halbuki gazeteci, elinden geldiğince, doğru haber ile özgün ve özgür yorumla toplumun tüm kesimlerine ulaşmaya çalışmalı ve bu yolla, kutuplaşmayı artırma değil azaltmayı kendine hedef edinmeli. Devamı için

Son makaleler (10)
29.05.2020 Türkiye’de Avrasyacılık: Ruşen Çakır, Ömer Taşpınar ve Suat Kınıklıoğlu tartışıyor
27.05.2020 Erdoğan tabanını ne yapıp edip korur mu? Koruyabilir mi?
26.05.2020 Türkiye’de milliyetçilik İslamcılığı neden ve nasıl yutuyor?
25.05.2020 Gelecek Partisi ve DEVA ne kadar yeni? Ruşen Çakır, Burak Bilgehan Özpek ve Osman Sert tartışıyor
24.05.2020 Salgınlar tarihin akışını nasıl değiştirdi? Prof. Cemal Kafadar ile söyleşi
24.05.2020 Babacan ve Davutoğlu’nun Erdoğan’a karşı duruşlarının analizi
23.05.2020 Babacan, Erdoğan’ı neden öfkelendiriyor?
22.05.2020 Kemal Can ve Ruşen Çakır ile Haftaya Bakış (15): Trollerin yeniden yapılanması, Cihat Yaycı olayı ve Avrasyacılık, Gelecek ve Deva partilerinin durumu
22.05.2020 Akit TV'deki Ahmet Davutoğlu söyleşisinin gösterdikleri
21.05.2020 Ulusalcılık nedir, ne değildir?
29.05.2020 Türkiye’de Avrasyacılık: Ruşen Çakır, Ömer Taşpınar ve Suat Kınıklıoğlu tartışıyor
12.05.2020 Les guerres post-modernes de la mafia en Turquie
30.04.2020 Turkey: The search for meaning by children of religious families
19.08.2019 Erneute Amtsenthebung: Erdogans große Verzweiflung
11.02.2016 Hesabên herdu aliyan ên xelet şerê heyî kûrtir dike
05.05.2015 CHP-şi Goşaonuş Sthrateji: Xetselaşi Coxo Phri-Elişina Mualefeti
03.04.2015 Djihadisti I polzuyutsya globalizatsiey I stanovitsya yeyo jertvami. Polnıy test intervyu s jilem kepelem
10.03.2015 Aya Ankara Az Kobani Darse Ebrat Khahad Gereft?
08.03.2015 La esperada operación de Mosul: ¿Combatirá Ankara contra el Estado Islámico (de Irak y el Levante)?
18.07.2014 Ankarayi Miçin arevelki haşvehararı