Yine yeniden: Din elden gidiyor

20.02.2026 medyascope.tv

20 Şubat 2026’da medyascope.tv'de yaptığım değerlendirmeyi yayına Gülden Özdemir hazırladı

Merhaba, iyi günler, iyi sabahlar. Ramazan da geldi ve tekrar Türkiye'nin gündeminde din muhabbeti başladı. Hep böyle oluyor. Yıllardır böyle oluyor ama konuşulmayan, yüksek sesle konuşulmayan bir realite var. Türkiye her geçen gün dinden, İslamiyetten daha da uzaklaşıyor; bireyler, genç kuşaklar ama sadece genç kuşaklar değil. Şimdi hatırlıyorum, Medyascope'un ilk yıllarında, 30 Ekim 2017'de "Din Elden Gidiyor" diye bir yayın yapmıştım. Orada bu konuyu dile getirmiştim. Sonra "Yeniden: Din Elden Gidiyor" diye 14 Nisan 2022'de bir yayın yapmıştım. Neredeyse beş yıl arayla, işte şimdi de beş yıl olmasa bile dört yıl sonra tekrar, yine yeniden... Bunu bugün yapmamın bir nedeni tabii ki Ramazan ama bir diğer nedeni şu arkamda gördüğünüz kitapların büyük bir kısmı, hepsi değilse de büyük bir kısmı benim İslami hareketleri çalıştığım yıllardaki arşivim. İstanbul dışında bir yerdeyim. Kafamı dinlemek için geldim. Kitaplar da burada duruyor. Ben onlara baktım, onlar bana baktı. Artık onlar tedavülden kalktı.
Diyeceksiniz ki: "Dijital çağdayız, ne anlamı var?" Hayır, çok anlamı vardı. Türkiye'de bir değişimin tetikleyicisiydi bu kitaplar; bir arayışın, bir meydan okumanın tetikleyicisiydi. Ama sonra 1994 yerel seçimler, sonra Refah-Yol ama esas olarak 2002 AKP'nin iktidara gelmesiyle beraber işin rengi değişti. Şunu demiyorum: "Din unutuldu." Unutulmadı, unutulmayacak. Türkiye'de hele hiç unutulmayacak. Türkiye normal şartlarda bakıldığında muhafazakâr bir ülke, dindarlığın daha baskın olduğu bir ülke. Ama dine yüklenen anlamlar bütün bu süre içerisinde, özellikle AK Parti iktidarı boyunca çok değişti. Bir yanıyla bir korku vardı seküler kesimlerde, AK Parti'nin yukarıdan aşağı dini dayatacağı yolunda. Yapmadı değil, birçok şey yaptı; hâlâ yapıyor ama tam anlamıyla İran gibi bir ülkeye götürmedi Erdoğan. Götürmek istemedi mi yoksa istedi de yapamadı mı? İkisi bir arada sanki; götürse bir kere böyle bir şeyin olamayacağını biliyordu Türkiye'nin, öncelikle onu söyleyelim. İkincisi de bundan çok da fazla bir çıkarı yoktu. Yani kurduğu sistem, 20 küsur yıldır ülkeyi yönetiyor. Geçmiş devletten devraldıklarını büyük ölçüde muhafaza ederek yoluna pekâlâ devam edebiliyor. Kendine yeni bir sınıf yarattı, burjuva sınıfı yarattı. Var olanların bazılarını iyice palazlandırdı. Bunlarla yürüdü. Cemaatlerle gitti diyeceğim; bir müddet gitti ama bir müddet sonra Fethullahçılıkla yaşadığı o büyük krizin ardından kendi göbeğini kendi kesmeye karar verdi. Öyle diyelim.
Aslında başından beri niyet buydu. Birtakım vakıflar ve bu vakıfları aile üyeleri, çocukları, oğulları, kızları üzerinden ya da damatlar üzerinden bir sistem kurup oralarda insanları devlet imkanlarıyla cezbedilen gençlerin bir tür Erdoğan çizgisinde cemaatleşmesine gidildi. Ama bunların hepsi geldi bir yerde tıkandı. Tıkandı derken iş bitti anlamında söylemiyorum ama burada çok kritik bir husus var: Erdoğan'ın çizdiği perspektif iktidarda olduğu müddetçe; iktidardan gittiği andan itibaren bu şansı muhafaza edemeyecek. Öte yandan çok ciddi bir dinden uzaklaşma, dine mesafe koyma olayı var. Ve bu özellikle muhafazakâr ailelerin çocuklarında yaşanıyor. Ama bir diğer husus var, az konuşulan husus. Ben arada sırada birkaç yayında bunları yaptım. Bir dönem ciddi bir şekilde dindar olan, hatta İslami hareket içerisinde yer alan insanlar; kadınlar, ilahiyatçılar, din insanları yani din insanları derken rahip, vaiz, ne denir, o tür hafız gibi insanların da koptuğunu görüyoruz, duyuyoruz. Çok yüksek sesle dile getirmiyorlar bunları ama kendi aralarında görüşüyorlar, ediyorlar. Çok sürpriz olaylara tanık oluyorum. Türkiye'nin dört bir tarafından insanlar bir şekilde ulaşıp öykülerini anlatıyorlar. Bunlar tekilmiş gibi gözükebilir ama şunu unutmayın; zamanında da İslamileşme öyle bir şeydi. Benim Nokta dergisinde çalıştığım ilk kapak "Dinci Gençlikte Patlama"ydı. O kapak çok çarpıcı bir kapaktı, büyük olay olmuştu. Başörtülü bir genç kadının ya da kız çocuğu aslında, fotoğrafıyla çıkmıştı. O zaman bir patlama vardı. Yıl 85-86, öyle bir tarih olması lazım. Şimdi kırk yıl sonra patlamanın zıttı neyse o yaşanıyor. Devlet eliyle İslam'ı yayma, güçlendirme, güçlü kılma çabalarının büyük bir kısmı makyaj olarak kendini gösteriyor. Onun dışında ciddi bir dinamizm yok.
Çünkü eskiden görünmeyen bir dalga vardı, dip dalga vardı. Şimdi o görünmeyen dalganın aktörleri görünür oldular, meşhur oldular, bakan oldular, milletvekili, iş insanı oldular ve yerlerini görünmeyen başka dip dalgalara bıraktılar. Eskiden görünmeyen ve bir cazibesi olan din ve cemaatler şimdi göze sokulan yapılar oldular ve etkilerini de giderek yitiriyorlar. Cemaat deyince işte İsmailağa Cemaati'nin Mahmut Hoca'nın ölümünden sonra düştüğü hâle bakın ya da Menzil Cemaati’nin baba öldükten sonra kardeşlerin birbirlerine girmelerine bakın. Ya da tabii ki daha öncesinde en büyük kırılma aslında o; Fethullahçılığın öyküsü. Ve bütün bunlara bakılınca tabii ki bu cemaatler varlıklarını sürdürüyorlar, tabii ki devletten nemalanmaya devam ediyorlar. Ama bir gencin bir şekilde buralara inanarak girmesi, kalben girmesi artık pek mümkün değil. İnsanlarda eskiden şöyle bir şey vardı: Hem kalp vardı hem akıl vardı. Şimdi kalbe pek dokunabilen yapılar söz konusu değil; en fazla akla, cüzdana vesaireye hitap ediyorlar. Ve bu anlamıyla bakarsak "din elden gidiyor" diyorum. Abartılı tabii; elden gitmez, hep kalır, var olur. Ama o çekici, etkileyici din, benim yakından tanıklık ettiğim, şu arkadaki kitapların bize anlattığı şey çoktan tarihe karıştı.
Evet, bugünün ithafı bir kadın oyuncuya, bir dizi oyuncusuna. Benim en çok sevdiğim dizilerden birisi; belki de birincidir, belki değil kesinlikle birinci. 1999'da galiba başlamış ve hâlâ süren bir dizi bu: ‘‘Law & Order: Special Victims Unit’’. Yani ‘‘Özel Kurbanlar Birimi’’. New York'ta bir birim var; bu daha çok tecavüz başta olmak üzere cinsel istismar gibi olaylara bakan bir birim. Aslında diziye de ithaf etmiş olalım ama esas ithaf Mariska Magdolna Hargitay’a. Nasıl isim diyeceksiniz? Babası Macar. Mariska Magdolna aslında Maria Magdalena'ymış. Katolik bir ailede doğuyor. Ama çok çarpıcı bir öyküsü var Mariska'nın. Meşhur oyuncu Jayne Mansfield'ın kızı. Jayne Mansfield de bir zamanların özellikle cinsel anlamda çok konuşulan bir oyuncusu. Jayne Mansfield'ın Mickey Hargitay’la evliliği var ve onların kızı. Sonra çok acı bir olay yaşıyor; üç buçuk yaşındayken annesi, bir şoför ve annesinin o tarihte bir erkek arkadaşı — kocası değil yani — giderlerken araba kaza yapıyor. Anne, arkadaşı ve şoför ölüyor; Mariska ve iki erkek kardeşi kurtuluyorlar. Çok büyük bir travma hayatında; üç buçuk yaşında içinde bulunduğu arabada annesini kaybetmek. Ama sonra yirmili yaşlarında öğreniyor ki gerçek babası da Mickey Hargitay değil, Brezilyalı bir şarkıcı Nelson Sardelli'ymiş.
Ve geçenlerde New York Times'da çok güzel bir haber vardı, onu okumuştum; bütün bu öyküsünü yıllar sonra, yakın bir zamanda, kendisi belgesel haline getirmiş, kendi geçmişiyle yüzleşmiş. Çok ilginç bir film olsa gerek, göremedim. Ama şunu biliyoruz, bu diziyi izleyenler bilir aslında: NBC dizisi ve Türkiye'de Digiturk'te yayınlanıyor. Ama kesik kesik yayınlandı. Uzun bir süre biliyorsunuz Netflix girdikten sonra diğer yerlerden izlemek iyice azaldı, ben de azaltmıştım; şimdi tekrar döndüm ve yeni bölümlerini izliyorum. Yani 99'dan beri 27 yıldır süren bir dizi. Tabii bu arada Olivia Benson rolünde. Bu arada yüzbaşılığa terfi etti, amir oldu. Ve şimdi nelerle uğraşıyorlar? ICE var ya Amerika'da göçmen avlayan Trump'ın polis gücü, onlarla kavga; yapay zekayla yaşanan cinsel istismar olayları gibi en son teknoloji ve en son gelişmeleri de izleyebiliyoruz. Ve bu dizinin tabii ki en önemli özelliği, ki bunu Olivia Benson rolünde Mariska Hargitay hep yapıyor; kadınlara sahip çıkıyor. Kadınlara sorunlarını anlatmak, yüzleşmek ve suçluları cezalandırma konusunda çok aktif bir rol oynayan bir polis şefi. Ama gerçek hayatında da böyleymiş ve tam da bu konuda birtakım sivil toplum kuruluşlarında öncülük etmiş ve kendini bu yere adamış birisi. Mariska Magdolna Hargitay, benden iki yaş küçük. Galiba Amerikan tarihinde en uzun dizi oyuncusu. Yani o kadar insan gitti geldi, diziyi izleyenler bilir; kimileri öldü yani dizide öldü, kimileri başka yere tayin oldu, bazen gidenler geri geliyor vesaire ama bir kişi duruyor, o da Mariska Hanım. Kendisine şapka çıkarıyorum. Söyleyeceklerim bu kadar, iyi günler.

Destek olmak ister misiniz?
Doğru haber, özgün ve özgür yorum ihtiyacı
Bugün dünyada gazeteciler birer aktivist olmaya zorlanıyor. Bu durum, kutuplaşmanın alabildiğine keskin olduğu Türkiye'de daha fazla karşımıza çıkıyor. Halbuki gazeteci, elinden geldiğince, doğru haber ile özgün ve özgür yorumla toplumun tüm kesimlerine ulaşmaya çalışmalı ve bu yolla, kutuplaşmayı artırma değil azaltmayı kendine hedef edinmeli. Devamı için

Son makaleler (10)

22.02.2026	Kürt siyasi hareketinin başarısız “süreç” sınavı
21.02.2026	Yeni dinsel hareketler Türkiye’de niçin etkili olamıyor?
20.02.2026	Yine yeniden: Din elden gidiyor
19.02.2026	Burak Bilgehan Özpek ile söyleşi: CHP oyuna mı geldi?
19.02.2026	Vahap Coşkun ile söyleşi: TBMM komisyonu görevini yerine getirdi mi?
19.02.2026	Edgar Şar ile söyleşi: İktidarın hedefi iç cepheyi tahkim değil iç politik dengeyi değiştirme
19.02.2026	Rapor bitti, süreç sürüyor
18.02.2026	Ümit Akçay ile söyleşi: Mehmet Şimşek giderse neler olur?
18.02.2026	“Liderler zirvesi” toplanır mı? Toplanırsa ne olur?
17.02.2026	Türkiye'de burjuvazi var mı? | Prof. Üstün Ergüder anlatıyor

22.02.2026		Kürt siyasi hareketinin başarısız “süreç” sınavı
22.09.2024		Ruşen Çakır nivîsî: Di benda hevdîtina Erdogan û Esed de
17.06.2023		Au pays du RAKI : Entretien avec François GEORGEON
21.03.2022		Ruşen Çakır: Laicism out, secularism in
19.08.2019		Erneute Amtsenthebung: Erdogans große Verzweiflung
05.05.2015		CHP-şi Goşaonuş Sthrateji: Xetselaşi Coxo Phri-Elişina Mualefeti
03.04.2015		Djihadisti I polzuyutsya globalizatsiey I stanovitsya yeyo jertvami. Polnıy test intervyu s jilem kepelem
10.03.2015		Aya Ankara Az Kobani Darse Ebrat Khahad Gereft?
08.03.2015		La esperada operación de Mosul: ¿Combatirá Ankara contra el Estado Islámico (de Irak y el Levante)?
18.07.2014		Ankarayi Miçin arevelki haşvehararı