Cemaatlerden geriye ne kaldı?

17.05.2026 medyascope.tv

17 Mart 2026’da medyascope.tv'de yaptığım değerlendirmeyi yayına Gülden Özdemir hazırladı

Merhaba, iyi günler, iyi pazarlar. Cuma günü Boğaziçi Üniversitesi'ndeydim. Eski meslektaşım artık akademisyen olan Ahu Özyurt'un öğrencileriyle bir sohbet ettik. Bir sınıfta her şeyden bahsettik; gazetecilikten, siyasetten ve tabii ki benim ilgi alanım olan çok eskiden beri İslami hareketten, İslami gruplardan ve cemaatlerden. Orada öğrencilerin içerisinde yanılmıyorsam 3 ya da 4 tane başörtülü öğrenci de vardı. Orada şu soru ortada; yani Süleymancılar soruldu, Menzil soruldu vesaire ve şu soru aslında ortaya çıktı: Cemaatler ne yapıyor? Aslında soru: ‘‘Cemaatlerden ne kaldı?’’ sorusu olsa gerek. Şimdi bunu neden söylüyorum? Birazdan anlatacağım neler düşündüğümü. Tesadüf bu ya, ertesi günü yani dün uzun zamandır görmediğim, cemaatler içerisinde etkili olan bir arkadaşımla uzun uzun muhabbet etme imkanı da oldu. Ne zamandır baş başa olmamıştık; onunla da esas olarak bunları konuştuk. O, içeriden birisi olarak kendi gözlemlerini anlattı. Şimdi bakıyoruz, her yerde bir şekilde cemaat haberleri var. Devletin içerisindeki cemaatler, şu cemaatin yurdunda yaşanan şu skandal, bu cemaate tahsis edilen devlet imkanları, bürokrasideki hangi cemaat daha güçlü, hangisi değil; bunlar sürüp duruyor.
Bir de tabii ki birtakım popüler isimler var; ilk akla gelen Cübbeli Ahmet Hoca. O da sürekli video çekerek daha doğrusu ders veriyor ama konuşmalar yapıyor ama bunların videoları çok profesyonel bir şekilde bir ekiple çalışıp bunlar üzerinden aslında bir YouTuberlık yapıyor. Cemaatler şu haliyle güçlüler; iktidarın onlara ihtiyacı var, onların iktidara ihtiyacı var. Çok güçlü gözüküyorlar ama aslında çok kırılganlaştılar. Bunun örneğini nerede gördük? İki tane peş peşe yaşanan olay: İsmailağa Cemaati'nde Mahmut Hoca'nın ölümünden sonra yaşananlar, dağılmalar, etmeler, herkesin ayrı baş çekmesi ya da daha sonra Menzil Cemaati'nde şeyhin ölümünün ardından çocuklarının birbirlerine girmesi ve herkesin o yapıdan bir şeyi kapıp götürmesi birdenbire. Aslında bu bölünmeler, etmeler İslam tarihinde ve İslami cemaatler ya da tarikatlar tarihinde ilk defa olan şeyler değil ama Türkiye'de artık bunlar hızlı bir şekilde oluyor ve esas olarak biz neyi konuşuyoruz? Kim kimden neden ayrıldı meselesine baktığımız zaman ortada İslami bir tartışma filan yok, dini bir tartışma filan yok; ortada "Ben daha iyi yönetirim, şu imkanları ben daha iyi kullanırım." şeklinde bir tartışma var.
Benim 1985'ten itibaren izlediğim cemaatlerin yükselişi döneminde iki tane temel boyut vardı: Birisi tabii ki insanların bir anlam arayışı; kendilerine bir anlam arıyorlar, dünyada tutunacak yer arıyorlar ve bu anlamda dinle olan ilişkilerini daha da derinleştirmek isteyen insanlar var ve cemaatler böyle bir imkan sağlıyordu. Bir diğer husus da büyük ölçüde merkez tarafından dışlanmış olan bu insanlar sosyal bir dayanışma ihtiyacı içerisindeydiler; yani toplumsal olarak dışlanmışlıklarını giderecek bir imkan, bir ortam. Gidilen cemaatler onlara hem bu anlamıyla bir uhrevi dinsel bir imkan tanıyordu hem de bir dünyevi imkan ama dünyevi imkan gerçekten onların dışlanmışlıklarını birazcık azaltıcı bir dayanışma alanı gibiydi cemaatler. Yani birbirleriyle dayanışan, özellikle Anadolu'da ya da alt gelir grubundan insanların dayanışma alanlarıydı. Sonra iktidara gelinip merkeze yerleşince, imkanlar artınca o dayanışma hususu geride kaldı; bu sefer kazanılanları koruma ve daha fazla kazanma. Cemaatler geçmişte de vardı; cemaat ilişkileriyle birtakım ticaret ilişkileri yapmak, devlet içerisinde etkili olmaya çalışmak falan vardı kısmen ama şimdi esas olarak belirleyici bu oldu ve siz cemaatler üzerinden çocuklarınızı işe yerleştirme, iş bulma, ihale alma gibi; bir yoksunluk, mağduriyet olayı değil, tam tersine edinilmiş olan bir gücü arttırma olarak yaşanmaya başladı.
Ama ortada çok ciddi bir kırılma var; o kırılma da Fethullahçılık olayı. Bu işin merkezinde Fethullahçılık vardı; sosyal anlamda İslamileşmenin merkezinde, devletin içerisine yerleşme, merkeze taşınmanın en tepesinde Fethullahçılar vardı. Onların kontrolündeydi ve diğer cemaatler de onların izin verdiği ölçüde varlık gösterebiliyorlardı ve birçok yerde Fethullahçılardan açıkçası dayak yiyorlardı. Şimdi Fethullahçıların devletle ya da siyasi iktidarla savaşa girip kaybetmesi ve tasfiyesiyle birlikte diğer cemaatlerin önü çok açıldı ama aynı zamanda da kapandı; çünkü toplum Fethullahçılık deneyiminden hareketle cemaatlere eskisi kadar güvenmez oldu. Çocuklarını okullara yollamak... Yani zamanında Fethullahçı okuluna giden çocuğun önü açıktı ama sonra birdenbire başına birçok şey geldi. Şimdi cemaatlere daha temkinli yaklaştıklarını görüyoruz, duyuyoruz. Bir diğer yandan da cemaatlerde artık işler iyice din dışı alana taşmış durumda. Bu uhrevi alan, yani insanların inanç ihtiyaçlarını giderme konusunda çok da fazla bir şeyler yapmıyorlar. Tabii ki yine medreseler var, tabii ki yine çocukların o medreselerde eğitimleri var ama bakın mesela Cübbeli'nin sohbetlerine; konuştuğu konular, cevap verdiği soruların büyük bir kısmı bu dünyanın ıvır zıvır işleri. Öyle bir tasavvufa yüklenen o anlam, içine kapanma, bir lokma bir hırka falan bunlar çoktan geride kaldı.
Bu haliyle bakıldığı zaman cemaatlerin önünde çok büyük bir endişe var. O da şu: Şu haliyle yaşadıkları, iyi kötü yaşadıkları altın çağı, yani asr-ı saadeti diyelim ona, kaybetme endişesi. Yani bu da nedir? İktidarın değişmesi halinde başlarına neler gelebilecek? Bunun örneğini belediyelerde, birtakım CHP'li belediyelerin kazanımlarıyla, AKP'den belediyeleri almalarıyla gördük ve birtakım cemaatlere sağlanan bazı imkanların, ucuz kiraların şunun bunun iptal edilmesiyle gördük; bunun çok daha büyümesi yolunda bir endişeleri var ve bir yandan geleceğe yatırım yapmak istiyor olabilirler ama böyle bir yatırım yapmaya kalktıkları ki bunun bir örneği bir ara Erenköy Cemaati ile ilgili yaşanmıştı, Erdoğan'ın kendilerine çok acımasız davranabileceği korkusu var. Dolayısıyla şu haliyle bakıldığı zaman cemaatlerin artık bir mutluluk sarhoşluğu içerisinde, nasıl denir, Lale Devri miydi? Öyle bir devir vardı Osmanlılarda; öyle bir dönemin hızla sonuna yaklaştıklarını söylemek ve de cemaat meselesinin, bu tür tarikat vesaire işte hepsi tarikat değil tabii bunların, bunların artık bir meslek haline dönüştüğünü görmek gerekiyor. Yani bir şirket gibi düşünün; bir sahibi var, CEO'su var, işte insan kaynakları müdürü var, şusu var, busu var, böyle bir de tabii ki ülke ve dünya çapında şubeleri var. Böyle işleyen mekanizmalar ki bazıları bu konuda çağın gereklerini, dijital imkanları sonuna kadar kullanıyorlar ve iyi kullanıyorlar. Onların belli anlamlarda daha başarılı olma ihtimali var ama bu konuda bocalayanların durumu pek de parlak değil.
Bugünün ithafı sinemamızın büyük bir ismine. Şunu söyleyeyim; Kadir İnanır şu anda sağlık sorunları yaşıyor ve onun için dua ediyoruz. Kendisinden daha önce bir yayında bahsetmiştim, ithaf etmiştim. Şimdi bir dönem Kadir İnanır'a rakip gibi bildiğimiz bir isim; evet, Aytaç Arman. Aytaç Arman, yıllara bakılınca 1970'li yılların başlarından itibaren yakışıklı kontenjanından sinemaya girmiş, aşk filmlerinde oynamış, macera filmlerinde oynamış; o tarihlerdeki hali bu, öyle söyleyelim. Sonra zamanla çok iyi yönetmenlerle, mesela ilk akla gelen Süreyya Duru ama Zeki Ökten, Ömer Kavur gibi isimlerle çok önemli filmlere imza atmış. Mesela ‘‘Güneşli Bataklık’’. ‘‘Kara Çarşaflı Gelin,’’ bu Bekir Yıldız'dan uyarlamaydı diye biliyorum. Zamanında çok büyük isim yapmıştı ve ödül kazanmıştı; Adana ya da Antalya, onlardan birisinde ödül kazanmıştı, 1975 yapımıymış, evet, 1975 ve senaryo Vedat Türkali. Vedat Türkali-Süreyya Duru ikilisinin, yani Vedat Türkali'nin senaryo yazıp Süreyya Duru'nun çektiği birçok filmde oynadığını biliyorum. ‘‘Düşman,’’ mesela burada da senaryo Yılmaz Güney, yönetmen Zeki Ökten; hep böyle önemli isimlerle filmleri var. ‘‘Adı Vasfiye,’’ bir Atıf Yılmaz filmi. Evet, orada da kiminle? Müjde Ar'la oynamıştı ve tabii ‘‘Kadının Adı Yok,’’ bu da Duygu'nun, Duygu Asena'nın o meşhur filminin uyarlaması.
Aytaç Arman kendi halindeydi diyelim; yani böyle Türk sinemasının starlarından olmasına rağmen çok fazla hakkında konuşulan, edilen birisi değildi, magazin yönü çok fazla olan birisi değildi, mütevazı bir hayatı olduğunu biliyorum. Adanalı, onu özellikle vurgulamak lazım; çünkü Türk sinemasında bir Adanalılık olayı var ve 69 yaşında hayatını kaybetti ki öleli 7 yıl olmuş, 2019'da hayatını kaybetti ve memleketine, Adana'ya defnedildi. Son yıllarında daha çok televizyon dizilerinde oynadığını hatırlayacaksınız; 2014'e kadar hep sinemada ve televizyonda var. Bu da işte ‘‘Av Zamanı’’ bu da zamanında bayağı üzerinde konuşulmuş iyi filmlerden birisi. İyi bir insan, iyi bir sinemacıydı Aytaç Arman; kendisini saygıyla ve sevgiyle anıyorum. Ve bu arada Kadir İnanır için de en iyi dileklerimi tekrar dile getirmek istiyorum, umarım sağlığına bir an önce kavuşur. Evet, söyleyeceklerim bu kadar, iyi günler.

Destek olmak ister misiniz?
Doğru haber, özgün ve özgür yorum ihtiyacı
Bugün dünyada gazeteciler birer aktivist olmaya zorlanıyor. Bu durum, kutuplaşmanın alabildiğine keskin olduğu Türkiye'de daha fazla karşımıza çıkıyor. Halbuki gazeteci, elinden geldiğince, doğru haber ile özgün ve özgür yorumla toplumun tüm kesimlerine ulaşmaya çalışmalı ve bu yolla, kutuplaşmayı artırma değil azaltmayı kendine hedef edinmeli. Devamı için

Son makaleler (10)

22.05.2026	Kadri Gürsel yorumluyor: Bu aslında bir partiyi kapatma kararı
22.05.2026	Mutlak butlan Erdoğan'ın derdine derman olur mu?
21.05.2026	Taha Akyol yorumluyor: Hiçbir hukukçunun havsalasının alamayacağı bir karar
20.05.2026	Burak Bilgehan Özpek ile söyleşi: "Öcalan’ı merkeze alan bir süreç AKP için çok riskli"
20.05.2026	Çözüm süreci sadece Bahçeli ile yürüyebilir mi?
19.05.2026	Transatlantik: Trump Çin'de ne umdu ne buldu? | Hürmüz Boğazı bilmecesi
19.05.2026	Devlet Bahçeli süreç konusunda ne kadar samimi? | Prof. Mehmet Gürses ile söyleşi
18.05.2026	Gürkan Çakıroğlu: “Sürecin artıları MHP’ye, eksileri AK Parti’ye yazar”
18.05.2026	Vahap Coşkun ile söyleşi: Bahçeli’nin yazısı ne anlama geliyor?
18.05.2026	Selahattin Demirtaş’ı bir rahat bırakmıyorlar! |

22.05.2026		Kadri Gürsel yorumluyor: Bu aslında bir partiyi kapatma kararı
22.09.2024		Ruşen Çakır nivîsî: Di benda hevdîtina Erdogan û Esed de
17.06.2023		Au pays du RAKI : Entretien avec François GEORGEON
21.03.2022		Ruşen Çakır: Laicism out, secularism in
19.08.2019		Erneute Amtsenthebung: Erdogans große Verzweiflung
05.05.2015		CHP-şi Goşaonuş Sthrateji: Xetselaşi Coxo Phri-Elişina Mualefeti
03.04.2015		Djihadisti I polzuyutsya globalizatsiey I stanovitsya yeyo jertvami. Polnıy test intervyu s jilem kepelem
10.03.2015		Aya Ankara Az Kobani Darse Ebrat Khahad Gereft?
08.03.2015		La esperada operación de Mosul: ¿Combatirá Ankara contra el Estado Islámico (de Irak y el Levante)?
18.07.2014		Ankarayi Miçin arevelki haşvehararı